Andriej Płatonow

Andriej Płatonow, właściwie Andriej Płatonowicz Klimientow (1899–1951) – rosyjski prozaik, eseista i dramaturg, jeden z najoryginalniejszych i najtragiczniejszych pisarzy XX wieku. Urodził się w Woroneżu w ubogiej rodzinie kolejarskiej i już jako nastolatek musiał pracować, by wspierać bliskich. Z wykształcenia inżynier meliorator i specjalista od elektryfikacji wsi, początkowo wierzył w utopijną wizję technologicznego postępu, który miał przynieść ludzkości „złoty wiek”. Debiutował w 1918 roku wierszami i tekstami prasowymi. Po przeprowadzce do Moskwy w 1926 roku rozpoczął pracę nad utworami, które miały określić jego tragiczny los – groteskowymi, pełnymi sarkazmu satyrami na bezmyślność biurokratycznego aparatu dojrzewającego totalitaryzmu.

Jego najważniejsze dzieła – powieści Czewengur i Dół (znana też jako Wykop) – obnażające absurd i okrucieństwo systemu komunistycznego, nie mogły być publikowane za jego życia. Sam Stalin osobiście skrytykował jego twórczość, a pisarz stał się obiektem nieustannych ataków krytyki. W 1938 roku aresztowano jego piętnastoletniego syna, który wrócił z łagru śmiertelnie chory na gruźlicę i wkrótce zmarł; Płatonow zaraził się od niego. Ostatnie lata spędził w nędzy, zaszczuty przez stalinowskich ideologów, pisząc „do szuflady” i adaptując bajki ludowe. Zmarł na gruźlicę w 1951 roku, a pełne uznanie jego geniuszu przyszło dopiero dekady później – dziś Josif Brodski stawiał go w jednym rzędzie z Joyce'em, a krytycy uznają Dół za jedno z najprzenikliwszych dzieł o totalitaryzmie w literaturze światowej.