Mikołaj Gogol

Mikołaj Gogol (1809–1852) – rosyjski pisarz ukraińskiego pochodzenia, jeden z największych mistrzów prozy XIX wieku, twórca łączący groteskowy humor z przejmującą krytyką społeczną. Urodził się 31 marca 1809 roku w Soroczyńcach na Połtawszczyźnie, w rodzinie drobnej szlachty ukraińskiej. Jego ojciec był autorem komedii pisanych w języku ukraińskim, co niewątpliwie wpłynęło na literackie zainteresowania syna. W 1828 roku młody Gogol przeniósł się do Petersburga, gdzie po nieudanych próbach kariery aktorskiej i urzędniczej poświęcił się całkowicie pisarstwu. Debiutancki zbiór opowiadań Wieczory na chutorze niedaleko Dikańki (1831–1832), przesiąknięty ukraińskim folklorem i fantastyką, przyniósł mu natychmiastowy rozgłos i uznanie samego Puszkina.

Kolejne dzieła ugruntowały pozycję Gogola jako mistrza rosyjskiej literatury. Zbiór Mirgorod (1835) zawierał między innymi epicką opowieść Taras Bulba o kozackim atamanie, a Arabeski i Opowiadania petersburskie – groteskowe nowele takie jak Nos, Szynel czy Pamiętnik szaleńca, demaskujące absurdy biurokratycznej Rosji. Komedia Rewizor (1836), wystawiona z inicjatywy cara Mikołaja I, wywołała skandal swoją bezlitosną satyrą na prowincjonalną administrację. Arcydziełem Gogola pozostaje jednak powieść Martwe dusze (1842) – zamierzona jako pierwszy tom trylogii na wzór Boskiej komedii, przedstawiająca galerię ludzkich typów i przywar poprzez historię oszusta skupującego „martwe dusze” zmarłych chłopów. Ostatnie lata życia pisarza naznaczone były kryzysem twórczym i religijnym mistycyzmem. W przypływie rozpaczy spalił rękopis drugiego tomu Martwych dusz i zmarł kilka dni później, 4 marca 1852 roku w Moskwie.